شجاع
244
أنيس الناس ( فارسى )
ديگر چون خواست كه اسماع پدر فرمايد كه اين عذاب از آن حضرت است اسمى از اسماء اللّه مذكور گردانيد كه دلالت بر رحمت و مهربانى مىكند و به اسمى ديگر مثل قهّار يا منتقم تعبير نفرمود . ليكن بايد كه احسان و شفقت و مهربانى و ادب با مادر زيادت از پدر به تقديم رسانيد و به قدر مشقّتى كه بسبب حمل و وضع حمل و حضانت و پروردن او ديده و كشيده جانبدارى و فرمانبردارى او نمايد ، همچنانچه مفهوم آيهء كريمه دلالت بر زيادتى احسان و وفور تشكّر مادر مىكند نسبت با پدر ، كما قال اللّه تعالى : « وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَ لِوالِدَيْكَ » ، معنى آيهء عظيمه آنكه وصيّت كرديم ما كه خداييم انسان و بنى آدم را به شكر خود و شكر و نيكويى با مادر و پدر و حمل كرده اين انسان را مادر درين حال كه ضعف مىكرد و سست مىشد ضعفى متوالى و دو سال او را شير داده و حضانت و پروردن او به جاى آورده . علماى معانى در بيان امثلهء بلاغت گفتهاند كه ذكر جملهء معترضهء بين - الجملتين مفيد زيادتى تخصيص يكى از مذكورين است در امرى كه متعلّق به ايشان است به سبب اشتمال جملهء معترضه بر وصفى چند مخصوص به يكى از مذكورين و آن وصف و آن احوال دالّ بر زيادتى تخصيص ، همچنانچه در آيهء مذكورهء « حَمَلَتْهُ أُمُّهُ » الى « فِي عامَيْنِ » معترضه واقع گشته ميان « وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ » و ميان « أَنِ اشْكُرْ لِي وَ لِوالِدَيْكَ » كه مفعول ثانى « وَصَّيْنَا » است ، و خطاب « وَ لِوالِدَيْكَ » از غيبت به طريق التفات و ذكر واحد و ارادهء